Pages

Thursday, August 8, 2013

عقلمند ڪوئو

عقلمند ڪوئو

ان عقلمند ڪوئي جي حقيقي ڪهاڻي ٻڌائڻ کان پهريائين ضروري آهي ته قارئين جي لاءِ  ٻن دوستن ۽ رڇ جي باري ۾  هڪ تمام  پراڻي ڪهاڻي آهي، سا هت بيان ڪريان،جيڪا ٿورن مختلف لفظن سان مختلف ٻولين ۾ يوٽيوب تي پڻ دستاب آهي. 
ٻه ڄڻا ننڍي وهي کان وٺي پاڻ ۾ تمام گھرا دوست هئا،هڪ ڏينهن ڪنهن جھنگ مان گذري ڪيڏانهن وڃي رهيا هئا ته هڪ دوست ڪنهن پٿر تي ٿاٻڙجي ڪري پيو۽ گوڏي ۾ ڌڪ لڳڻ جي ڪري عارضي طور هلڻ کان معذور ٿي پيو ته ٻئي دوست کيس پٺن تي کنيو۽ اهڙي طرح سان هوءَ پنهنجي منزل ڏانهن وڌڻ لڳا.ڪجھ پنڌ طئي ڪرڻ کان پوءِ اوچتو هنن پري کان هڪ رڇ کي وٽن ايندي ڏٺو،پٺ تي چڙهيل همراه جلد ئي پٽ تي ٽپ ڏنو،۽ ڀر واري وڻ تي چڙهي ويو.ٻئي دوست کي وڻ تي چڙهڻ نه ايندو هو، سو پنهنجي دوست کي منٿون ڪرڻ لڳو ته ”ان وڻ تي چڙهڻ ۾ منهنجي مدد ڪر“.مٿئين دوست چيس ته ”هن وڻ تي هڪ ئي ٽاري آهي،سا به ڏاڍي ڪمزور آهي،تنهنجي چڙهڻ سان اهي ڀڄي پوندي،مورڳوپاڻ ٻئي هيٺ ڪري پونداسون ۽ رڇ جي ور چڙهي وينداسون، هاڻي همت ڪري وڃي ٻئي وڻ تي پاڻهي چڙه. هن ڪٿان ٻڌو هو ته مرده ماڻهوءَ کي رڇ نه کائيندو آهي، سو پوءِ هو ماٺ ڪري بنان ڪنهن چرپر ڪرڻ جي هيٺ ليٽي پيو.رڇ هن جي ويجهو آيو،هن جي سڄي جسم کي سونگھڻ لڳو،هن جي ڪنن کي به سونگھيائين پوءِ هن کي مرده سمجھي،ڇڏي هليو ويو.رڇ جي وڃڻ کانپوءِ وڻ وارو دوست هيٺ لهي آيو،۽ پنهنجي دوست کان پڇيائين ته ”رڇ توکي ڪن ۾ ڇا چيو؟ مون کي پڪ آهي ته ڪا سٺي صلاح ڏني هوندائين“.هن جواب ڏنس ته” ڏاڍي ڀلي نصيحت ڪيائين،چيائين ته اهڙو دوست جيڪو تو کي مشڪل ۾ ڪم نه اچي،تنهن سان دوستي ٽوڙي ڇڏ“. ”هاڻي پنهنجي دوستي ختم“ ائين چئي الڳ واٽ وٺي هليو ويو.
هي هڪ مثالي ڪهاڻي آهي، جيڪا سچن دوستن کي چونڊڻ جو معيار ٻڌائي ٿي، باقي رڇ تي اهڙو ڪو تجربو نه ڪجو، جو متان جان تان ئي هٿ کڻڻو پوي.
ننڍپڻ ۾ مون هڪ ٻڌي ڳاله تي تجربو ڪيو هو، سو مون کي ڏاڍو مهانگو پيو،مون ٻڌو هو ته گرميءَ جي موسم ۾ ککرن جا ڏنگ ڇڻي ويندا آهن،تنهڪري هو گرميءَ جي موسم ۾ ڏنگ نه هڻنديون آهن. اونهاري جي موسم جي هڪ تمام گرم ڏينهن تي دريءَ تي ويٺل هڪ ککر کي جھلڻ لاءِ جيئن ئي هٿ وڌم،تنهن ٺڪاءُ گھڻي چڪ ڪرايم جو رڙ نڪري ويم.
هاڻي اچون ٿا ڪوئي جي حقيقي عقلمندي جي واقعي تي.اسان جي گھر جي هڪ ڪمري سان اٽيچڊ باٿ روم ۾ هڪ وڏو شاهي ڪوئو اچي ويهي رهيو.ڊوڙائڻ سان به جان ئي نه ڇڏي، وري ڊوڙيو اچيو ڪمري ۾ لڪي. ڪوئن مارڻ جا جيڪي مروج طريقا آهن،تن تي سوچيوسين ته ضرور پئي پرانهن تي عمل ڪرڻ تي دل ايترو آماده نه هئي.اڄ نيٺ ان ڪوئي مان اسان جي جان ڇٽي.اڄ جڏهن اسان جي گھر جي هڪ فرد ان ڪوئي مان جان ڇڏائڻ لاءِ هڪ وائيپر سان هن کي ڀڄائڻ جي لاءِ ان تي حملو ڪرڻ جو ارادو ڪيو ته هن کي ڏاڍي حيراني ٿي ته ڪوئو سامان جي هڪ ٿيلهي ۾ مئو پيوآهي،پوءِ وائيپر جي مدد سان ان ٿيلهي کي ٻاهر آڻي جو پٽ تي رکيائين ته ڪوئو وٺي ڀڳو.پوءِ خبر پيئي ته ڪوئو زنده هو، پر دت هڻيو ويٺو هو.جيئن ئي موقعو مليس تيئن کڻي وٺي ڀڳو. ڪوئي انسانن کان پنهنجي جان بچائڻ لاءِ اها ٽيڪنيڪ استعمال ڪئي جيڪا مذڪوره ڪهاڻيءَ ۾ هڪ انسان رڇ کان پنهنجي جان بچائڻ لاءِ استعمال ڪئي.
لڳي ٿو ته ڪوئو به اسان جي باٿ روم ۾ اچي ڦاٿو هو.بهرحال اسان جي ڪوشش ۽ ڪوئي جي عقلمدندي سان اسان جي هڪٻئي مان جان ڇٽي.باقي پاڙيوارن لاءِ ايڏي ڪا وڏي پريشاني جي ڳاله ناهي ڇو ته اٿي هڪ،ٻه نه پر ٽي ٻليون ويٺيون آهن.پوءِ هاڻي ان ڪوئي ۽ ٻلين جي قسمت کٽي.باقي ٻلين جي خلاف ڪوئن جي شڪار تي اسان کي ڪابه تحريڪ هلائڻ جي ضرورت ناهي.اهي قدرت جا راز آهن سي پاڻ اهو ئي ڄاڻي.
مشهور ڪارٽون سيريز ٽام اينڊ جيري ۾ ته ڪوئي ٻلي کي هميشه ڏاڍو تنگ ڪيو پر وٺ ڪڏهن به نه ڏني،پر اها سيريز هن ڪوئي جي ڏٺل به ناهي ۽ ٻيو ته اها هڪ تخيلاتي ڪهاڻي آهي ۽ هي هڪ عملي زندگي آهي.

Saturday, August 3, 2013

هڪ ڪروڙ پتي استاد

هڪ ڪروڙ پتي استاد

ڪم ڪي هون Kim ki-Hoon  هڪ سائوٿ ڪورين استاد آهي،جيڪو هر سال چار ملين آمريڪي ڊالر سائوٿ ڪوريا ۾ ڪمائي ٿو،جتي هن کي راڪ اسٽار استاد جي خطاب سان سڃاتو وڃي ٿو.استاد جي لاءِ لفظن جي اهڙي امتزاج وارو خطاب دنيا ۾ ڪٿي به ٻڌڻ ۾ نه ٿو اچي.مسٽر ڪم 20 سالن کان وٺي ملڪ جي ”اسڪول وقت کان پوءِ هلندڙ اڪيڊميز“ جن کي ”هيگونس“ چئبو آهي،۾ پڙهائي رهيو آهي.دنيا جي اڪثر استادن جي برخلاف هن کي پئسا هن جي مهارت جي ڊمانڊ مطابق ڏنا ويندا آهن ۽ هن جي تمام وڏي ڊمانڊ آهي.مسٽر ڪم هڪ هفتي ۾ 60 ڪلاڪ ڪم ڪندو اهي.جيتوڻيڪ ان مان صرف ٽي ڪلاڪ ڪلاس ۾ پڙهائڻ ۾ گذاريندو آهي.هن جا ڪلاسن جا ليڪچر وڊيو ۾ ريڪارڊ ٿيل آهن .جيڪي 4 آمريڪي ڊالر في ڪلاڪ جي حساب سان آن لائن وڪري لاءِ دستياب آهن.هي هفتي جو گھڻو وقت مدد لاءِ طلبگار شا گردن کي جواب ڏيڻ،ليسن پلان ٺاهڻ،نصابي ۽ مشقي ڪتابن لکڻ ۾ گذاريندو آهي.
مسٽر ڪم جي ڪمائي جو گھڻو حصو هن جي آن لائين ليڪچرس مان اچي ٿو،جيڪي 150،000 ٻار هر سال ڏسن ٿا( جن مان اڪثر هاءِ اسڪول جا اهي شاگرد آهن،جيڪي SAT ٽيسٽ جي سائوٿ ڪورين ورين ۾ پنهجو اسڪور وڌائڻ چاهين ٿا.)
مسٽر ڪم سان ملڻ مون لاءِ هڪ ڏاڍو جذباتي لمحو هو هڪ استاد ايترو پئسو ڪمائي ٿو ،جيترو آمريڪا ۾ هڪ پروفيشنل ايٿليٽ ڪمائي ٿو.جيڪڏهن ڪو آمريڪي هن جهڙي امنگ ۽ صلاحيتن وارو هجي ها ته اهو بينڪر يا وڪيل ٿيڻ پسند ڪري ها، پر سائوٿ ڪوريا ۾ هن هڪ استاد ٿيڻ پسند ڪيو ۽ امير ٿي ويو.
(AMANDA RIPLEY نيو آمريڪا فائونڊيشن ۾ Emerson Fellow آهي،هي مضمون هن جي هڪ ڪتاب The smartest kids in the world- and how they got that way مان اقتباس آهي، جيڪو آگسٽ 2013 ۾ ڇپجي پڌرو ٿيندو.هي مضمون وال اسٽريٽ جنرل جي ايشين ايڊيشن ۾ 3 آگسٽ 2013 تي ڇپيو آهي.هي هڪ ڪافي وڏو مضمون آهي،مون ان جي تمام ٿوري حصي جو جيڪو ان استاد سان لاڳاپيل آهي، ترجمو ڪيو آهي.)
پاڪستاني رپين ۾ جيڪڏهن ان استاد جي سالياني ڪمائيءَ کي تبديل ڪجي ته اهي چاليه ڪروڙ رپيا ٿيندا.ايتري ساري رقم پاڪستان ۾ ڪو به استاد سڄي عمر ۾ ڪمائڻ جو خواب به لڀي نه ٿو سگھي.
Hagwons هيگونس پاڪستان ۾  ساڳيو پاڻ وارو پرائويٽ ٽيوشن ۽ ٽيوشن سينٽرس وارو نظام آهي، فرق اهو آهي هتي اهو اسڪول ٽائم کان پوءِ هلي ٿو ۽ هتي پاڪستان ۾ ذهين ۽ محنتي ٻاربه اسڪول اٽينڊ ناهن ڪندا پر ٽيوشن پڙهندا آهن.ان پڙهائيءَ کان پوءِ نقل تي به زور لڳايو ويندو آهي ۽ بورڊ ۾ سٺيون مارڪن وٺڻ ۽ پوزيشنون کڻڻ لاءِ به ڀڄ ڊوڙ ٿيندي آهي.
هڪڙي مشهورڳاله آهي ته ڪنهن ٻارميٽرڪ ڪلاس ۾  بورڊ ۾ پوزيشن کنئي،هن کان جڏهن صحافين انٽرويو ورتو ته ٻار جوش،جذبي ۽ سادگي ۾ اهو ٻڌايو ته ”مون ته اڃا اسڪول ۾ ڪلاس ئي اٽينڊ نه ڪيا هئا جي اهي اٽينڊ ڪريان ها ته اڃا به وڏو ڪارناموسر انجام ڏيان ها“.پوءِ ته بورڊ وارن ان جي انڪوائري ڪرائي،جيستائين اسڪول وارن به ريڪارڊ ۾ ٻار جي حاضري پوري ڪري ورتي،۽ بورڊ وارن کي مطمئن ڪري ڇڏيو ته ٻار مڙيئي جوش ۾ اچي اها ڳاله ڪئي، ان ۾ ڪابه حقيقت ناهي،هن ڪلاس اٽينڊ ڪيا هئا. 

Thursday, August 1, 2013

گدو چوڪ واري مڇي

گدو چوڪ واري مڇي

ڪافي سال پهرين جي ڳاله آهي ته حيدرآباد شهر۾ ڪجھ عزيزن سان گڏ تريل مڇي کائڻ جو موقعو مليو.مڇي کائڻ ۾ ڏاڍي لذيذ هئي،منهنجي هڪ عزيز مون کي چيو ته ”زندگي ۾ پهريون دفعو مون توهان کي ڀاڄي کان علاوه ڪا شيءِ شوق سان کائيندي ڏٺو اٿم“،ڇو ته هن کي خبر هئي ته پيدائشي طورآئون ڪوبه گوشت ۽ ڪڪڙ کائي ئي ڪونه سگھندو آهيان.ڪنهن نئين ماڻهو کي اها ڳاله سمجھائڻ مون لاءِ ڏاڍي مشڪل هوندي آهي.ڪنهن به دعوت ۾ شريڪ ٿيڻ مون لاءِ ڏاڍو مشڪل هوندو آهي،جو اڪثر ڪري اتي اهڙو کاڌو هوندو آهي جيڪو آئون کائي ئي نه سگھندو آهيان. تنهن ڪري هتي روايتي دعوتن ۾ منهنجي اها حالت هوندي آهي ته ”مولا مينهن وساءِ ته ڪوڙا ڇٽن ڪم کان“ .انسان ۾ عجيب ڪمزوريون هونديون آهن،هڪڙن ۾ هڪڙيون ته ٻين ۾ ٻيون.سڀني کي هڪٻئي تي حيرت ٿيندي آهي ۽ ان جو سبب سمجھ ۾ نه ايندو آهي.اسان جي ڳوٺ جي ماڻهن ڪجھ ماڻهن کي انب کان الرجي آهي ته ڪن کي وري ڌونري کان.
12 يا 12 سال اڳ،پنهنجي هڪ عزيز سان گڏ حيدرآباد شهر۾ هڪ دوست سان ملڻ لاءِ وياسين،سٽي گيٽ وٽ هڪ هوٽل تي ماني کائڻ لاءِ ويٺاسون ته ميزبان پڇيو ته ”ڇا کائيندو؟“ مون کيس اهو ٻڌايو ته ”آئون ڪڪڙ ۽ گوشت نه کائيندو آهيان“.هوءَ هڪ پخته عمر ۽ سمجھدار شخص هو، مون کي سمجھائڻ لڳو ته ”کاڌي جي باري ۾ ائين نه چئبو آهي.توهان کي ائين چوڻ کپندو هو ته آئون اهي شيون گھٽ پسند ڪندو آهيان“.کيس مون ٻڌايو ته” ٿي سگھي ٿو ته توهان ان کي منهنجو تڪلف سمجھو ها،ٻئي ڳاله ته اهي الفاظ منهنجي ڪيفيت جي ترجماني نه ٿا ڪري سگھن.تنهنڪري مهرباني ڪري مون کي انهن کان علاوه ٻيا ڪي اهڙا الفاظ ٻڌايو جن سان مان اها ساڳئي ڳاله بيان ڪري سگھان“.ان تي هو مطمئن ٿي ويو ۽ هن خاموشي اختيارڪئي.
لطيف آباد جي اسڪول ۾،سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن جي ذريعي ترقي کان پوءِ پهرئين پوسٽنگ ملڻ تي، جڏهن اسڪول ۾ دوستن جي دعوت ڪيم ته دوستن منهنجي مجبوري جي رعايت ڪندي ان  دعوت ۾  به مڇي جو انتظام ڪيو.اها مڇي حيدرآباد جي مشهور مڇي واري ”اڪبر مڇي واري کان“ دوستن تيار ڪرائي هئي،اها سامونڊي مڇي هئي جنهنجو نالو مون کي هاڻي ياد ناهي رهيو،جيڪا کائڻ ۾ واقعي ڏاڍي لذيذ هئي.
12،13 سال پهرئين جڏهن منهنجي ڪجھ عزيزن کي اها اميد هئي ته منهنجي کاڌي جي مزاج ۾ ڪجھ تبديلي اچي سگھي ٿي،تڏهن ڳوٺ جي هاءِ اسڪول ۾ آئون ڪم ڪري رهيو هوس،ته منهنجي هڪ عزيز چيو ته توهان کي اڄ هڪ اهڙي شيءِ ٿو کارايان جو توهان کي مزو اچي ويندو.اهو منهنجو عزيز شڪار جو شوقين هو،سو تتر شڪارڪري بهترين نموني سان تيارڪري دعوت ۾ آندا هئائين.ماني جو دور شروع ٿيو ته ذرڙو هڪڙو پليٽ ۾ وجھي ،جيئن تيئن ڪري کائڻ ۾ ڪامياب ٿي ويس. خوشيءَ مان پچيائين ته ”شيءِ ڪيئن لڳي“.ٻڌايومانس ته” ڦڪي ڦڪي لڳي،وڌيڪ ڪونه ٿو کايان“.چوڻ لڳو ته ”واه! واه! شيءِ ڀلي توهان کي کارائجي،ههڙي ڀلي شيءِ تيار ڪرايم پر توهان صفا قدر نه ڪيو“.
حيدرآباد شهر ۾ ڪيلي جي ڪاروبار ڪندڙ هڪ واپاري، ڪجھ مهينا پهرئين مون کي ٻڌايو ته گدو چوڪ تي مڇي پڪائي وڪڻندڙ هڪ واپاري جنهن ڪاروبار مان ڪروڙين رپيا ڪمايا سو پنهنجو اله تله وڪڻي وڃي ملائشيا شفٽ ٿيو آهي.ملڪ ان سبب جي ڪري ڇڏي ويو جو ڀتي وارن کيس ڏاڍو تنگ ڪيو.لطيف آباد وارا ڀتو الڳ وٺن ته قاسم آباد وارا وري الڳ.هن ٻڌايو ته ملڪ ڇڏي ويندڙ همراه جو چوڻ هو ته ”هاڻي ڀتي خور وڌي ويا آهن،ڪنهن کي ڪنهن کي ڀتو ڏيون“.